خراسان رضوی به عنوان یکی از استانهای زلزلهخیز ایران با چالشهای جدی ناشی از فعالیتهای لرزهای و وجود گسلهای فراوان در سطح خود مواجه است. این گسلها نه تنها بر ساخت و سازهای شهری تأثیرگذارند؛ بلکه میتوانند به طور مستقیم بر ایمنی و زندگی شهروندان نیز تأثیر بگذارند. در همین راستا، اهمیت نظارت بر ساخت و سازها در حریم گسلها و رعایت اصول پدافند غیرعامل به عنوان یک ضرورت اجتنابناپذیر مطرح میشود. بنابر گزارش اخیر مرکز لرزهنگاری کشوری مؤسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران از زمینلرزههای رخ داده در سطح کشور در بازه ۲۷ دی تا ۳بهمن ۱۴۰۴، خراسان رضوی با ۱۴، کرمان با ۱۲ و خراسان جنوبی و اصفهان با ۱۱ زمینلرزه، به ترتیب بیشترین میزان زمینلرزه در کشور را داشتند.
ارتباط معنادار میان فرونشست زمین با افزایش ریز لرزه
به همین بهانه به سراغ کارشناسان و مسئولان استان و شهر مشهد در زمینه اقدامهای صورت گرفته در راستای کنترل و کاهش مخاطرات زمینلرزهها رفتیم. استاد دانشگاه فردوسی مشهد با اشاره به وضعیت ژئوفیزیک خراسان رضوی اظهار کرد: انتظار وقوع زلزله؛ به ویژه زلزلههای کوچک همواره وجود دارد؛ ولی برای زلزلههای متوسط و بزرگتر باید مطالعات دقیقی صورت بگیرد تا مشخص شود این زلزلهها در راستای کدام گسلها اتفاق میافتند.
کیوان حسینی با بیان اینکه زلزله قابل پیشبینی نیست و تنها میتوان احتمال وقوع آن را در نظر گرفت، گفت: نه فقط خراسان رضوی؛ بلکه تمام ایران در خطر زلزله قرار دارد و تنها در بخشهای کویری کشور وقوع زلزله کمتر است.
وی با اشاره به وجود گسلهای فراوان و فعال در خراسان رضوی افزود: این گسلها در طول زمان همواره مخاطرهآمیز بودهاند و ما باید برای فعال شدن آنها آماده باشیم.
این استاد دانشگاه همچنین به نتایج مطالعات صورت گرفته روی دشت ورامین اشاره کرد و توضیح داد: این مطالعات نشان میدهد ارتباط معناداری میان فرونشست زمین و افزایش ریز زلزلهها وجود دارد. فرونشست دشت مشهد و تغییرات ساختاری در زمین نیز میتواند بر افزایش ریز زلزلههای خراسان رضوی و شهر مشهد تأثیر بگذارد، هرچند این تأثیر زیاد نیست و تنها تعداد آنها را افزایش داده است.
توسعه شتابنگارها در راستای کاهش مخاطرات زمینلرزهها
مدیر کل مدیریت بحران استانداری خراسان رضوی نیز با اشاره به وقوع زمینلرزههای فراوان و قابل توجه در استان، در گفتوگو با خبرنگار ما اظهار کرد: اقدامهای متنوعی برای کاهش و کنترل مخاطرات زلزله در استان از طریق دستگاههای مختلف اجرایی صورت میگیرد و در این راستا بحثهای مطالعاتی نیز در حال انجام است. برگزاری بزرگترین مانور حوادث طبیعی استان در مشهد نیز با هدف فرهنگسازی و ایجاد آمادگی در برابر زلزله و حوادث طبیعی برگزار شد.
سید مسعود یاوری همچنین از توسعه شتابنگارها به عنوان یکی دیگر از اقدامهای مهم یاد کرد و افزود: هفته گذشته هشت شتابنگار وارد استان شد و هماکنون در حال آمادهسازی فونداسیون آنها برای نصب در هشت منطقه هستیم.
وی همچنین از تهیه ضوابط گسلها و تدوین نقشه پهنهبندی شهرها خبر داد.
نظارت بر ساخت و ساز در حریم گسلها ضروری است
رئیس گروه پدافند غیرعامل و پیشگیری از بحران شهرداری مشهد نیز در گفتوگویی با خبرنگار ما بیان کرد: حدود گسلها توسط سازمان زمینشناسی اعلام و این اطلاعات در طرحهای توسعهای شهرها لحاظ میشود. در مشهد هم لایههای گسل به همراه سایر لایهها مانند مسیل و بافت خاک در طرح تفصیلی شهر قرار گرفته و بر اساس این لایهها، کاربری زمینهای سطح شهر مشخص میشود.
محمد شیدایی ادامه داد: مشاوران تعیین میکنند که روی خط گسل یا حریم آن چه اقدامهایی باید صورت بگیرد. به عنوان مثال، ممکن است چنین زمینهایی به ساخت پارک اختصاص یابد یا اگر قرار باشد ساخت و سازی در آن انجام شود، این کار باید بر اساس مقررات نظام مهندسی ساختمان و با رعایت استانداردهای لازم باشد. تمامی پروژهها تحت نظارت قرار دارند و در صورت عدول شهرداری از این اصول، دستگاههای نظارتی مانع وقوع چنین تخلفاتی خواهند شد.
وی در ادامه به اهمیت آموزش شهروندی اشاره کرد و گفت: در محلات شهر مشهد آموزشهای اولیه در زمینه مخاطرات زمینلرزه از طریق مساجد، فرهنگسراها و پایگاههای بحران ارائه میشود. شهروندانی که علاقهمند به فعالیت بیشتر هستند، میتوانند با عضویت در گروههای داوطلب واکنش اضطراری (دوام) به این روند ادامه دهند.
شیدایی در پاسخ به پرسشی مبنی بر اقدامهای لازم برای کاهش خسارت ناشی از حوادث طبیعی افزود: جلوگیری از ساخت و ساز در حریم گسلها، یکی از اولویتهای ماست که از طریق نظارت پلیس ساختمان و آموزش شهروندان انجام میشود. شهروندان نیز باید آموزش کافی ببینند تا خودشان از ساخت و ساز در حریم گسلها جلوگیری کنند و در صورت مشاهده تخلف، به شهرداری اطلاع دهند تا از خسارتهای مالی و جانی جلوگیری شود.
راهکار آموزش برای افزایش تابآوری شهر در برابر مخاطرات
با توجه به نظر کارشناسان و با وجود گسلهای فعال و خطرناک در استان، نیاز به همکاری و مشارکت عمومی در پیشگیری از خسارتهای ناشی از زلزله بیش از پیش احساس میشود تا حفاظت از جان و مال مردم به بهترین شکل ممکن صورت بگیرد. از طرفی نظارت بر ساخت و سازها در حریم گسلها و پایداری در آموزشهای شهروندی از جمله اقدامهایی هستند که میتوانند به افزایش آگاهی عمومی و کاهش آسیبپذیری جامعه کمک کنند و به کاهش خطرات زلزله و افزایش تابآوری شهر مشهد و دیگر مناطق استان منجر شوند.
نظر شما